"HƯỚNG TỚI CỘNG ĐỒNG ASEAN: TỪ TẦM NHÌN TỚI HÀNH ĐỘNG"

Việt Nam chính thức đảm nhận cương vị Chủ tịch ASEAN trong một năm kể từ 1/1/2010. Tuy đây không phải là lần đầu tiên đảm đương một trọng trách của ASEAN nhưng cương vị chủ tịch ASEAN lần này mang những nét mới với những sắc thái nổi bật. Trước hết, trong bối cảnh Hiệp hội đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, hoạt động trên cơ sở Hiến chương ASEAN, hướng tới hình thành Cộng đồng năm 2015, tăng cường vị trí, vai trò trung tâm của mình trong các tiến trình khu vực. Nước Chủ tịch do đó có một vị trí quan trọng định hướng cho Hiệp hội tiến lên, tăng cường liên kết, vượt qua khó khăn. Đồng thời đây cũng là một cơ hội to lớn để Việt Nam tăng cường hơn nữa hình ảnh, vai trò và vị thế của mình không chỉ trong khu vực Đông Nam Á mà cả trên các diễn đàn quốc tế.
ASEAN mới với lộ trình mới
Được thành lập ngày 8/8/1967, trải hơn 40 năm tồn tại và phát triển, ngày nay ASEAN đã trở thành một tổ chức liên chính phủ hội tụ cả 10 quốc gia Đông Nam Á phát triển năng động, hợp tác rộng khắp, nội dung bao trùm, quan hệ phong phú là động lực chính, là lực lượng trung tâm trong các tiến trình khu vực.
Hiến chương ASEAN chính thức có hiệu lực từ 15/12/2008, là một dấu mốc quan  trong trong tiến trình phát triển của ASEAN, thiết lập một cơ sở pháp lý vững chắc, một bộ máy làm việc khoa học, một cơ chế hợp tác vững vàng cho ASEAN tiến tới cộng đồng. Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015  với những kế hoạch tổng thể, chi tiết với hàng trăm biện pháp khác nhau sẽ giúp cho ASEAN thực hiện lời hứa của mình với khu vực, phấn đấu vì một nền hòa bình lâu dài, vì sự ổn định trong quan hệ giữa các quốc gia, vì sự phát triển của các dân tộc và cuối cùng là vì thịnh vượng chung của cả khu vực.
Năm 2010, có một ý nghĩa đặc biệt đối với ASEAN, là giai đoạn bản lề trong tiến trình hình thành cộng đồng, cũng là năm thứ hai sau khi Hiến chương có hiệu lực và là năm khởi đầu của nhiều kế hoạch hành động tăng cường hợp tác giữa ASEAN với các đối tác quan trọng trong khu vực và trên thế giới.
Tuy nhiên, cũng phải nhận thấy rằng, lộ trình phát triển của Hiệp hội cũng còn nhiều gian nan, phía trước cũng còn nhiều thách thức. Bất chấp một thực tế là đối thoại và hợp tác vì hòa bình và ổn định tiếp tục là xu thế chủ đạo, nhưng đây đó vẫn còn những ‘điểm nóng tiềm tàng,’ ảnh hưởng tới bức tranh chung của toàn khu vực. Đó chính là hệ lụy của khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu, một số bất
đồng giữa các thành viên, và nổi lên trên tất cả là những thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh… từ vài năm nay dần trở thành những thách thức gay gắt đối với mọi quốc gia, mọi khu vực.
Không những thế, sau hơn bốn thập kỷ tồn tại, ASEAN cũng đang dần bộc lộ những yếu điểm của mình thể hiện qua bộ máy cồng kềnh, tính chậm chạp và kém hiệu quả trong triển khai hợp tác, trong thực hiện thỏa thuận, trong tăng cường nguồn lực. Tuy không phải là những vấn đề mang tính bản chất nhưng dù sao đây cũng là những vấn đề phức tạp đòi hỏi các nước thành viên phải chung tay, chung sức để khắc phục vì một ASEAN mạnh mẽ, hiệu quả và năng động hơn.
Chủ tịch ASEAN 2010
Là Chủ tịch của một ASEAN mới, Việt Nam sẽ phải gánh vác những nhiệm vụ to lớn, có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với tương lai của cả Hiệp hội. Đó là:
Một là, thúc đẩy hợp tác nội khối, hướng mạnh tới hình thành cộng đồng năm 2015 thông qua thực hiện hiệu quả các kế hoạch và lộ trình đã được đề ra. Đây là một nhiệm vụ nặng nề, một mặt do những nguyên nhân nội tại như đã đề cập tới trên đây, mặt khác cũng là những tác động từ bên ngoài, những tác động của tình hình phức tạp đang diễn ra hàng ngày hàng giờ trên toàn thế giới.
Hai là, đưa Hiến chương thực sự đi vào cuộc sống, phát huy được giá trị của văn bản pháp lý quan trọng này; qua đó tăng cường tăng hiệu quả hợp tác của ASEAN. Để làm được như vậy, Hiệp hội sẽ phải tiếp tục kiện toàn bộ máy, hoàn thiện tổ chức, đưa các cơ chế mới như các Hội đồng Cộng đồng và Ủy ban các Đại diện Thường trực về ASEAN (CPR) đi vào hoạt động.
Ba là, tiếp tục thúc đẩy tăng cường quan hệ với các đối tác bên ngoài, một mặt tranh thủ nguồn lực cho hợp tác phát triển vì hòa bình, ổn định; mặt khác góp phần giữ vững vai trò là động lực chính, là lực lượng trung tâm của ASEAN trong tiến trình hợp tác và đối thoại ở khu vực;
Bốn là, tăng cường khả năng ứng phó hữu hiệu của ASEAN với các thách thức toàn cầu đang nổi lên như thiên tai, dịch bệnh, môi trường, biến đổi khí hậu… đảm bảo cuộc sống an toàn cho người dân và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia khu vực;
Năm là, đối với chúng ta, năm 2010 cũng có một ý nghía đặc biệt, là năm cuối cùng trong kế hoạch 5 năm do Đại hội Đảng lần thứ X đề ra, là năm chúng ta kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội và chúng ta cũng sẽ kỷ niệm 15 năm tham gia ASEAN. Là Chủ tịch ASEAN, Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức và chủ trì rất nhiều hội nghị từ cấp làm việc đến Cấp cao. Do vậy, một nhiệm vụ khác đặt ra cho Việt Nam trong năm này là xác định dấu ấn Việt Nam, thể hiện một nước Việt Nam ổn định và phát triển, đổi mới và năng động, tích cực và chủ động, có quan hệ hòa bình và hữu nghị với mọi quốc gia trong và ngoài khu vực.
    "Hướng tới Cộng đồng ASEAN: Từ tầm nhìn tới hành động"
 Việt Nam đã xác định Chủ đề cho năm 2010 là “Hướng tới Cộng đồng ASEAN: Từ tầm nhìn tới hành động”, thể hiện quyết tâm thúc đẩy Hiệp hội tăng cường hợp tác, hiện thực hóa những mục tiêu, lộ trình đã đề ra. Theo đó, ưu tiên của Việt Nam trong năm Chủ tịch là tăng cường đoàn kết và liên kết ASEAN; tăng cường hợp tác để phục hồi kinh tế và phát triển bền vững, triển khai thực hiện hiệu quả Hiến chương và các Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời mở rộng và làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác giữa ASEAN với các đối tác, giữ vững vai trò và vị thế của ASEAN ở khu vực cũng như trên thế giới.
Trong từng Cộng đồng trụ cột, Việt Nam sẽ phối hợp với các thành viên khác của Hiệp hội ưu tiên thúc đẩy các hoạt động hợp tác cụ thể như đã đề ra trong các Kế hoạch Tổng thể xây dựng các Cộng đồng Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội. Bên cạnh đó, ASEAN sẽ tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện Kế hoạch công tác IAI thông qua việc đề xuất những dự án phù hợp và khả thi, kết hợp với huy động nguồn lực để tài trợ thực hiện các dự án và gắn kết với các chương trình, kế hoạch hợp tác khác về phát triển tiểu vùng Mê-công.
 Để hoàn thành những nhiệm vụ này, đòi hỏi sự chung tay đóng góp của cả Hiệp hội trong một quá trình dài lâu. Trong khuôn khổ 1 năm làm Chủ tịch ASEAN, Việt Nam sẽ cố gắng đóng góp thiết thực và hiệu quả nhằm tạo thêm xung lực đẩy guồng quay của ASEAN chuyển động mạnh hơn nữa để tiến gần hơn đến mục tiêu đề ra là xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015.
    Bước vào những ngày đầu năm 2010, quá trình chuẩn bị mọi mặt của Việt Nam từ đầu năm 2009, về cơ bản đã hoàn tất. Sau chuyến công tác tại Việt Nam trung tuần tháng 12/2009, Ngài Tổng Thư ký ASEAN, Tiến sỹ Surin Pitsuwan, đã nhận xét với báo giới quốc tế về Việt Nam trên vai trò Chủ tịch ASEAN như sau: “Nước tân chủ tịch đã có một danh sách rõ ràng các ưu tiên và nghị trình hữu ích, làm định hướng về sự ủng hộ và đưa vào thực tiễn cho các nước thành viên ASEAN, cho Ban Thư ký và các bên thứ ba” .
    Đối với Việt Nam, hợp tác ASEAN là một trong những ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, là điểm nhấn, chứng tỏ tinh thần rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động hội nhập. Với phương châm tham gia các hoạt động ASEAN một cách tích cực, chủ động và có trách nhiệm, trong 15 năm qua, Việt Nam đã đóng góp tích cực cho sự phát triển chung của Hiệp hội.
Đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2010 là cơ hội lớn để chúng ta tiếp tục đóng góp vào việc tăng cường đoàn kết và liên kết ASEAN, nâng cao vai trò và vị thế quốc tế của Hiệp hội. Việc tổ chức và chủ trì thành công Hội nghị hẹp các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, Hội nghị Cộng đồng điều phối ASEAN và Hội đồng Cộng đồng Chính trị-An ninh tại Đà Nẵng tháng Giêng vừa qua chính là sự khởi
đầu thuận lợi, là tiền đề tốt đẹp cho một năm bận rộn, nhiều thách thức nhưng cũng đem lại những cơ hội to lớn cho nền ngoại giao nước nhà./.

Đào Việt Trung
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao